Zebra’s en de ongemakkelijke waarheid over communicatietrainingen

Er is iets aan communicatietrainingen dat we massaal onderschatten.

Op papier lijken ze relatief ongevaarlijk. Mensen stappen binnen met het idee dat ze een paar technieken gaan leren: hoe je een boodschap structureert, storytelling inzet of executive presence opbouwt. En dat leren ze ook.

Maar ondertussen gebeurt er onder de oppervlakte iets veel groters.

Je denkt dat je een training hebt geboekt. Wat je eigenlijk doet, is mensen vragen om hun gedrag te veranderen in het bijzijn van anderen. En dat is iets totaal anders.

Wanneer theorie ineens heel echt wordt

 “Ik weet niet eens of ik zwart ben met witte strepen of wit met zwarte strepen.” Marty de zebra in Madagascar

Je zou sterker kunnen openen. Je zou jezelf kunnen introduceren op een manier die echt iets zegt. Je zou je boodschap eenvoudiger kunnen maken in plaats van diep de details in te duiken. Je zou…

Maar je twijfelt. Moet ik dit hier echt zo zeggen? Niemand zat met mij in die training.

Zwarte strepen of witte strepen?

Vanbinnen voel je het. Je weet dat je meer impact kunt maken door toe te passen wat je hebt geleerd. Maar toepassen betekent dat je ander gedrag laat zien. In het bijzijn van anderen. En op het moment dat je dat doet, kijken mensen op. Ze worden alert. Ze proberen instinctief te begrijpen wat er net veranderde in de dynamiek.

Het zebra-effect

Hier wordt het psychologisch.

Zebra’s overleven in groepen deels doordat ze visueel in elkaar opgaan. Wanneer ze samen bewegen, zorgen hun strepen voor verwarring en wordt het moeilijker om één individu eruit te pikken. De veiligheid zit in het patroon. In de collectieve beweging. In niet te veel opvallen ten opzichte van de rest.

Mensen in organisaties zijn niet anders. We passen ons razendsnel aan aan gedragsnormen en communicatienormen. Aan wat als “professioneel” wordt gezien. Aan hoe mensen meestal spreken, presenteren, uitleggen, onderbreken, structureren of juist vaag blijven. Die aanpassing geeft sociale veiligheid.

En dan komt iemand terug van een communicatietraining en begint diegene ineens zijn of haar gedrag te veranderen.

• Meetings worden anders geopend.
• Complexe informatie wordt begrijpelijker gemaakt.
• Mensen spreken helderder over hun waarde.
• Storytelling verschijnt in omgevingen waar normaal vooral data en feiten het woord doen.

En psychologisch verschuift er meteen iets: iemand wordt anders. Gewoon omdat die persoon niet langer volledig opgaat in het bestaande patroon. Dat is het zebra-effect, zoals beschreven door psycholoog Jordan Peterson.

Op het moment dat iemand anders beweegt dan de kudde, merkt de kudde dat.

En precies daarom zijn communicatietrainingen veel ongemakkelijker dan ze er op papier uitzien.

Want wat organisaties vaak denken dat ze vragen, is: “Communiceer duidelijker.”

Maar wat mensen intern vaak ervaren, is: “Ik gedraag me nu anders in het bijzijn van anderen.”

En precies in die kloof ontstaat het ongemak.

Een echt verhaal

In mijn training “Launch Your Tech Talk” zag ik onlangs hoeveel het eigenlijk vraagt om communicatie echt te veranderen. De groep kreeg de opdracht om de basis van storytelling toe te passen op een presentatie die ze zelf hadden meegenomen. Zelfs in die veilige setting zag ik het gebeuren: perfecte corporate content, gebracht met autoriteit en zelfvertrouwen. Maar de storytelling-opdracht? Bijna volledig afwezig. Waarom? Omdat veranderen moeilijk is. Omdat opvallen spannend is. Zeker als je weet dat je volgende week weer voor je managementteam staat.

Niemand heeft Marty voorbereid

Dit is het deel waar we in learning & development veel te weinig over praten. We doen vaak alsof communicatie puur rationeel is. Alsof mensen een techniek leren en die vervolgens gewoon toepassen. Zo simpel is het niet.

Maar dit gaat ook over meer dan één persoon in één meeting.

Want vaak zijn de mensen in de training de eerste bewegers. Een team. Een groep professionals die echt bereid is om te reflecteren en te groeien.

En toen liep Marty weer het kantoor binnen

Mensen verlaten een training met helderheid, tools en ideeën. En vervolgens stappen ze terug een omgeving in die niet met hen mee veranderd is. De taal is nog hetzelfde. Meetings verlopen nog hetzelfde. Helderheid is nog steeds optioneel. De verwachtingen zijn nog steeds onuitgesproken, maar wel heel aanwezig. En in zo’n omgeving wordt elk nieuw gedrag zichtbaar.

Welkom terug, Marty.

Een echt verhaal

Tijdens trainingen voor startende SAP-consultants komt één vraag steeds terug: “Maar kunnen we dit wel doen bij de klant?”

Het is een kleine vraag met een grote onderlaag. Ze hebben iets nieuws geleerd. Ze voelen dat het verschil kan maken. Maar nog vóór ze het proberen, scannen ze de omgeving al: mag dit hier? Wordt dit geaccepteerd? Doen anderen dit ook?

Dat is Marty. Aan de rand van de kudde, twijfelend of het veilig is om anders te bewegen.

Als je leiding geeft, ben je al een rolmodel voor communicatie, of dat zou je moeten zijn

Als je leiding geeft, is het belangrijk om te beseffen dat je team veel meer signalen van jou oppikt dan van de training zelf. Net zoals zebra’s kijken naar de beweging van de kudde om te begrijpen of het veilig is om anders te bewegen, kijken teams naar hun leiders om te begrijpen welk gedrag hier eigenlijk geaccepteerd wordt.

Dat betekent ook dat je communicatiecultuur niet volledig kunt uitbesteden aan een trainingsbureau. Als leiders zelf blijven communiceren zoals altijd, terwijl ze van hun teams verwachten dat zij ineens bewuster, duidelijker of doelgroepgerichter communiceren, zien mensen die kloof onmiddellijk. En ze trekken hun eigen conclusies over wat er echt van hen wordt verwacht.

Communicatiecultuur leer je via gedrag. Niet via één trainingsdag. Maar via wat mensen elke dag om zich heen zien gebeuren, in elke meeting opnieuw.

Dus als je wilt dat mensen anders communiceren in het bijzijn van anderen, dan moet jij eerst bewegen. Want jij bent onderdeel van de kudde. En de kudde kijkt naar jou.

Een echt verhaal

“Waarom zouden wij onszelf zichtbaar maken op LinkedIn als ons leiderschap zelf ook niet zichtbaar is?”

Het is een vraag die vaker terugkomt dan je zou denken. En eerlijk? Het is een volledig terecht punt.

Want als de mensen die van hen vragen om zichtbaarder te zijn zelf niet zichtbaar zijn, is de boodschap helder: dit is iets wat we zeggen, niet iets wat we doen. En precies daar loopt Marty vast.

Verander niet ineens al je strepen

Wat je vaak ziet na communicatietrainingen, is dat mensen het gevoel krijgen dat ze meteen alles moeten veranderen. Hun opening. Hun storytelling. Hun zichtbaarheid. Hun hele manier van presenteren in het bijzijn van anderen. Ik zeg dan: doe dat niet. Het is te veel voor jou en voor je kudde.

Communicatiecultuur verschuift veel natuurlijker via kleine zichtbare veranderingen. Je hoeft niet ineens van een zwarte zebra met witte strepen te veranderen in een witte zebra met zwarte strepen. Soms is het genoeg om het ritme van je beweging binnen de kudde een beetje aan te passen.

Eén andere opening. Eén helderdere boodschap. Eén verhaal in plaats van nog een overvolle slide.

Na verloop van tijd worden die kleine momenten steeds normaler. Mensen gaan het vaker zien, nemen er stukjes van over en merken dat de kudde er uiteindelijk helemaal niet van wegloopt.

Bereid de Marty’s in je organisatie voor

Als je dit soort trainingen boekt, helpt het om één stap verder te kijken dan de sessie zelf. Waar wil je dat mensen zich anders laten zien? In welke situaties maakt dat echt verschil? Wie moet hier nog meer onderdeel van zijn, zodat het niet binnen één groep blijft hangen?

Kijk ernaar over alle rollen, alle niveaus en alle trainingen heen.

Wat gebeurt er wanneer Marty terugkomt van de workshop?

Misschien is de echte vraag na elke communicatietraining niet: “Hebben mensen iets nieuws geleerd?” Dat is de ongemakkelijke waarheid. Voor jullie én voor ons als trainingsbureau.

Misschien is de vraag: “Wat gebeurt er wanneer iemand ineens andere strepen laat zien in het bijzijn van de kudde?” En of de omgeving die strepen laat bestaan.

Want uiteindelijk: kijk je naar een witte zebra met zwarte strepen? Of naar een zwarte zebra met witte strepen?

Perspectief verandert alles. Misschien is communicatiecultuur uiteindelijk niets meer dan een groep mensen die samen beslist welke strepen vertrouwd voelen.

Door Sophia Gruner